فقه الحدیث اعتقادی (1)
مباحث فقه الحدیث اعتقادی
1. تعریف و ضرورت فقه الحدیث
2. پیش نیازهای فهم حدیث
3. فرایند فهم حدیث
4. مفهوم و مقصود حدیث
5. مراحل واژگان شناسی حدیث
6. اقدامات ما در فقه الحدیث
ارزشیابی آغازین
1. مقصود از اسباب و فصای صدور روایت چیست؟ اسباب و فضایی که روایت به خاطر آن صادر شده است.
2. درایة الحدیث چیست؟ قواعد سند و نقل روایت
3. علم رجال که از رواة بحث می کند و اعتبارسنجی روایت است.
4. خانواده حدیث به مجموعه احدیثی گفته می شود که در یک موضوع با الفاظ مترادف صادر شده است.
5. غریب الحدیث واژه های دیریاب که در روایات آمده اند
6. حدیث غریب یعنی یک راوی آن را نقل کرده است یا متن آن داراى الفاظ مشكل، نامأنوس و دور از ذهن باشد.
به چند نمونه زیر دقت کنید:
نمونه اول
روایت اول: عن رسول الله ص: جاملوا الناس باخلاقکم تسلموا عن غوائلهم و زایلوهم باعمالکم لئلا تکونوا منهم (مجموعه ورام، ج2، ص 14) با اخلاق خود با مردم کنار بیایید و سهل بگیرید تا از غوغاهایشان سالم مانید و با اعمالتان خودرا از غوغای مردم کنار گیرید تا از انها نباشید.
معنای ظاهری این روایت غموض دارد و مارا دچار سرگردانی می کند ولی علامه مجلسی روایتی را با کمی تفاوت نقل کرده که به ما کمک می کند:
روایت دوم: جاملوا الاشرار باخلاقهم تسلموا عن غوائلهم و باینوهم باعمالکم کیلا تکونوا منهم (بحار، ج 74، ص 173) با بدان با اخلاق خودشان کنار بیایید تا از آسیبشان در سلامت مانید و با عملتان خودرا از انها جدا کنید تا جزء آنها نشوید.
روایت سوم: خالطوا الناس باخلاقهم و خالفوهم فی اعمالهم (نهج الفصاحه، حدیث 1436، ص 455) با مردم با اخلاقشان معامله کنید و با آنها در عمل هایشان مخالفت نمایید.
با در نظر گرفتن دو روایت اخیر معنای روایت اول واضح می شود.
نمونه دوم
روایت اول: عن ابی عبدالله ع کان ابوجعفر ع یقول: عظموا اصحابکم و وقروهم و لا یتهجم بعضکم علی بعض و لا تضارّوا و لاتحاسدوا و ایاکم و البخل و کونوا عباد الله المخلصین الصالحین (کافی، ج 2، ص 173، حدیث 12) همنشینان خودرا بزرگ دارید و انهارا احترام کنید و بعضی شما به بعضی دیگر پرخاشگری نکنید و به همدیگر ضرر نرسانید و به هم حسودی نکنید و از بخل دوری نمایید و بندگان مخلص و صالح خدا باشید.
روایت دوم: عن ابی عبدالله (ع) قال: کان أبوجعفر صلوات الله علیه یقول: عظموا اصحابکم و وقروهم و لا یتجهم بعضکم بعضا و لا تضاروا و لا تحاسدوا و ایاکم والبخل کونوا عبادالله المخلصین. (کافی، ج 2 ، ص 173) همنشینان خودرا بزرگ دارید و آنهارا احترام کنید و بعضی شما به بعضی دیگر ترش رویی نکنید و به همدیگر ضرر نرسانید و به هم حسودی نکنید و از بخل دوری نمایید و بندگان مخلص خدا باشید.
تَهَجَّمَ : تَهَجُّماً [هجم] على الشي ء: وادار به حمله بر آن شد.
تَجَهَّمَ : تَجَهُّماً [جهم] هُ و لهُ: با چهره اى گرفته و زشت از او استقبال كرد.
می بینیم که در روایت اول کلمه "یتهجم" به معنای “حمله کردن و پرخاشگری” و در روایت دوم کلمه "یتجهم" به معنای “ترش رویی” آمده است. روایت دوم از نظر معنا قریب تر است.
نمونه سوم
روایت اول: امام حسن عسکری(ع) در روایتی میفرمایند:«خیر اخوانک من نسب ذنبک الیه» بهترین دوستان تو کسی است که اشتباه و گناهی که از تو سر زده است را فراموش کند و یاد اعمال نیک تو بیفتد. (بحار الانوار، ج 71، ص 188، حدیث 15)
روایت دوم: این حدیث در برخی از نسخ چنین آمده است: «خیر اخوانک من نسی ذنبک و ذکر احسانک الیه» بهترین دوست تو کسی است که اشتباه تو را به خودش نسبت دهد. (أعلام الدین، جلد ۱، صفحه ۳۱۳)
این دو حدیث معنای متفاوتی دارند و با بررسی در حدیثها میتوان به این نتیجه رسید که حدیث «من نسی» صحیح است و نسخه دیگر نادرست است. گاهی این اشتباهات مربوط به اشتباه در نگارش نسخهها میشود که حدیثپژوه با تسلطی که به متن احادیث دارد باید به این اشتباهات پیبرد.
پس ما برای فهم دقیق روایات به بررسی بیشتر نیاز داریم که در فقه الحدیث بحث می شود و صرف دانستن ادبیات عرب، آشنایی با لغت، اصول و منطق کافی نیست.
معرفی منبع: «آسیبشناسی فهمحدیث» از دکتر دلبری. صاحب کتاب گفته: در این اثر حدود بیش از 50 آسیب ارایه و راهحل برطرف شدن این آسیبها و موضوعاتی مانند جايگاه آسيبشناسی فهم حديث، بررسی آسيبهای بيرونی و درونی حديث، موانع حديثپژوه در فهم استوار حديث، راههای شناخت آسيبهای حديث و راه حل اصلی در آسيبزدايی فهم حديث بحث شده است و مهمترین ویژگی این کتاب، تطبیقی و کاربردی بودن آن است. ایشان کتاب «آشنایی با اصول علم رجال» را هم تألیف کرده و از نگارش کتاب «روششناسی فهم حدیث» هم خبر داد. http://www.darolhadith.org/post/29751